Pikdonker.
Onze dinghy danst op en neer in de golven. De wind blaast mijn haar in de war. Ik bereid me voor om in het donkere water te springen.
Nee hoor, we zijn niet in nood.
We doen dit voor ons plezier! Het is die ene nacht van de maand waarin de ostracods actief zijn, en we gaan dit wonderlijke fenomeen bewonderen.
Ostracods? Wat zijn dat voor beestjes?
Ostracods zijn plankton, een soort van zoöplankton. Je kan ze een beetje vergelijken met mini-garnaaltjes in het Nederlands ook wel mosselkreeftjes genoemd, gemiddeld niet groter dan één millimeter.
Ze zijn heel moeilijk waar te nemen, zeker tijdens een nachtduik. Maar vanavond hebben we een afspraak met de ostracods.
Die afspraak is op dag 3, 4 of 5 na volle maan, precies 45 minuten na zonsondergang en het feestje duurt slechts 20 minuten.
Wat heb je nodig?
Een donkere duiklocatie zonder lichtvervuiling (= een plek met zo weinig mogelijk invloed van omgevingslicht of kunstlicht), met een speciaal soort zachte koralen.
Dit is het moment waarop de mannelijke ostracods hun beste beentje voorzetten om een vrouwtje te verleiden. Ze gebruiken hiervoor lichtsignalen: ze scheiden een chemische stof af die oplicht in het water, dat noemen we bioluminescentie.
Wie dit wil zien, moet een nachtduik maken, het belangrijkste detail, we duiken ZONDER licht om de bioluminescentie te kunnen waarnemen. Dit soort duiken is niet voor iedereen weggelegd want een beetje ervaring met nachtduiken (of een zéér goede én persoonlijke begeleiding van een ervaren duikgids).
En dus zitten we hier, in het donker op zee, te wachten op het afgesproken uur, om daarna zonder lichtbron de zwarte diepte in te duiken.
We zijn uitgevaren met twee dinghy’s die nu naast elkaar voor anker liggen op het rif. Jean-Marc rondt de laatste briefing af en dan is het wachten op het juiste moment.
Een paar minuten voor onze ‘date’ laten we ons één voor één in het water zakken. We klikken op gevoel onze duikuitrusting vast, checken alles nog één keer om zeker te zijn dat alles werkt, en dalen via de ankerlijn in het donker af naar het rif.
We laten onze ogen wennen aan het donker. Ik verbaas me er telkens weer over hoe goed je ogen zich aanpassen aan het donker en hoeveel je eigenlijk ziet onder water. De contouren van mijn duikbuddy zijn duidelijk zichtbaar, de uitgeblazen bellen lijken zelfs een beetje op te lichten. Ik dek het scherm van mijn duikcomputer af, dat geeft nu veel te veel licht en dat kunnen we missen.
We zijn nog niet volledig afgedaald als ik hier en daar al een lichtpuntje zie opflitsen: vroege vogels die het festijn vanavond zeker niet willen missen? Of gewoon een opwarmertje? Voorspel?
Een paar minuten later barst de show los. Pulserende lichtpuntjes lijken uit de zachte koralen te vallen, een beetje zoals kerstlichtjes die aan een raam hangen en naar beneden druipen.
Ik let niet meer op de contouren van mijn buddy, aan het geluid van zijn uitgeblazen bellen weet ik precies hoe dichtbij hij is. Nu focus ik op de lichtpuntjes die steeds in dezelfde patronen en series uit het zachte koraal vallen.
Het zicht is goed en overal rondom mij zie ik die vallende lichtjes. Ik waan me in de film Avatar. Of was het The Matrix? Of misschien toch eerder Alice in Wonderland?
Het fenomeen is heel moeilijk te beschrijven maar feit is dat het adembenemend mooi is, alsof je door een sprookjesachtig tafereel zwemt met vuurvliegjes die rondom je oplichten in het water.
Na een vijftiental minuten neemt de intensiteit af. Die mannetjes zullen vast succes hebben gehad bij de vrouwtjes, toch?
Ik blijf nog even hangen bij een struikje zacht koraal waar het patroon van lichtpuntjes nog volop doorgaat. Ik tel 18 oplichtende puntjes na elkaar, steeds iets sneller oplichtend en een beetje lager dan de vorige. Als ik goed kijk, zie ik ook de chemische stof in het water rond de lichtjes zweven. De ostracods zelf zijn niet te zien.
Na de show gaan de lampen aan en vervolgen we onze duik. Buiten de slapende papegaaivissen, kreeften en garnaaltjes, zien we ook vreemd gedrag bij andere vissen.
Kleine visjes lijken dronken en zwemmen razendsnel in cirkels. Je zou ze zo in je hand kunnen vangen. En in het licht van de duiklamp verzamelen zich hele zwermen doorschijnende garnalen, zo’n vijf centimeter groot, dingen die we tijdens gewone nachtduiken nooit zien.
Heeft dit iets te maken met vissen die ostracods opeten en bedwelmd geraken door de chemische stof? Of is dit toeval en heeft het helemaal niks te maken met dit fenomeen?
Er is nog heel erg weinig bekend over dit fenomeen, het werd pas recent wetenschappelijk beschreven (2019). Deze lichtgevende ostracods komen voor in het Caribisch gebied, wij hebben ze al gezien in Bonaire, Curaçao en de Dominicaanse Republiek.
Dit is dus zeker niet de eerste keer dat Jean-Marc en ik een ostracod duik doen. Elke maand plannen we eentje. Ik heb geprobeerd het fenomeen te filmen maar helaas is mijn camera niet lichtgevoelig genoeg. Het bedroevende resultaat: af en toe een lichtpuntje op een verder zwart scherm.
Toevallig kennen we een marine biologe die ook op haar zeilboot woont. Ze vertelt ons wat meer over de ostracods en is erg geïnteresseerd in de plek waar we waarnemen dat sommige lichtjes uit het koraal opstijgen en andere neervallen. Dit blijken twee verschillende soorten ostracods te zijn – en het werd nog nooit eerder op één locatie samen waargenomen.
Toch wel bijzonder dat we zulke nieuwe ontdekkingen doen op het toeristische eiland Curaçao en dat zelfs op een heel bekende duikplek.
We hoeven niet met een raket de ruimte in om nieuwe dingen te ontdekken. Wij blijven gewoon duiken en observeren – en ik deel onze ervaringen met plezier met jullie.
Als je interesse hebt in meer achtergrond informatie over dit fenomeen, lees dan het volgende wetenschappelijk artikel van James Morin.
mooi geschreven!! zal echt wel betoverend zijn!!!